Erla — Twoja przewodniczka

Kwasy i zasady mają aż trzy teorie! Pokażę, kiedy której używać. To prostsze, niż się wydaje.

Dział 12

Kwasy i Zasady

Arrhenius, Brønsted, Lewis, moc kwasów, amfoteryczność

CKE: VI. Reakcje w roztworach wodnychpojawia się w każdym roczniku (2023–2025)

Dlaczego ten dział sprawia trudność?

Teorie kwasów i zasad (Arrhenius, Brønsted, Lewis) opisują to samo inaczej, co myli uczniów. Nazewnictwo, otrzymywanie i właściwości to dużo materiału do uporządkowania.

Jak to rozwiążemy: Porównamy trzy teorie obok siebie i pokażemy, kiedy której używać. Nazewnictwo i otrzymywanie rozłożymy na jasne reguły z przykładami.

1. Definicje kwasów i zasad

Teoria Arrheniusa

• Kwas — odłącza w wodzie jon H⁺ (np. HCl → H⁺ + Cl⁻).
• Zasada — odłącza jon OH⁻ (np. NaOH → Na⁺ + OH⁻).

Teoria Brønsteda-Lowry’ego

• Kwas — donor protonu (oddaje H⁺).
• Zasada — akceptor protonu (przyjmuje H⁺).

przykład:
HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻
(HCl — kwas/donor; H₂O — zasada/akceptor)

💡 Sprzężone pary kwas-zasada

Kwas po oddaniu protonu staje się sprzężoną zasadą, zasada po przyjęciu — sprzężonym kwasem. Pary różnią się o jeden proton: HCl/Cl⁻ oraz H₂O/H₃O⁺.

Teoria Lewisa

• Kwas — akceptor pary elektronowej (przyjmuje parę elektronów).
• Zasada — donor pary elektronowej (oddaje wolną parę elektronów).

przykład:
BF₃ + NH₃ → F₃B←NH₃
(BF₃ przyjmuje parę — kwas Lewisa; NH₃ oddaje parę — zasada Lewisa)

💡 Trzy teorie — coraz szersze

Każda kolejna teoria jest ogólniejsza:
• Arrhenius — o jonach H⁺ i OH⁻ (tylko w wodzie).
• Brønsted — o przenoszeniu protonu H⁺ (donor/akceptor protonu).
• Lewis — o przenoszeniu pary elektronowej (najszersza — obejmuje też związki bez wodoru, jak BF₃). Przydatna przy kompleksach i reakcjach bez protonu.

Dysocjacja kwasów i zasad — zwykła i kilkuetapowa

Dysocjacja elektrolityczna to rozpad cząsteczek elektrolitu na jony pod wpływem wody.

Dysocjacja zwykła (jednoetapowa)

Kwasy jednoprotonowe i zasady z jedną grupą OH dysocjują w jednym kroku:

HCl → H⁺ + Cl⁻
HNO₃ → H⁺ + NO₃⁻
NaOH → Na⁺ + OH⁻

Dysocjacja kilkuetapowa (stopniowa)

Kwasy wieloprotonowe oddają jony H⁺ stopniowo — w kilku etapach. Każdy etap ma własną stałą (K₁ > K₂ > K₃):

H₂SO₄ (dwuprotonowy):
I: H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻
II: HSO₄⁻ ⇌ H⁺ + SO₄²⁻

H₃PO₄ (trójprotonowy):
I: H₃PO₄ ⇌ H⁺ + H₂PO₄⁻
II: H₂PO₄⁻ ⇌ H⁺ + HPO₄²⁻
III: HPO₄²⁻ ⇌ H⁺ + PO₄³⁻

⚠️ Pamiętaj

Każdy kolejny etap jest trudniejszy (K₁ > K₂ > K₃) — coraz trudniej oderwać H⁺ od jonu o większym ładunku ujemnym. Wodorotlenki wielowodorotlenowe (np. Ca(OH)₂) też dysocjują stopniowo: Ca(OH)₂ → CaOH⁺ + OH⁻, potem CaOH⁺ → Ca²⁺ + OH⁻.

2. Budowa i nazewnictwo kwasów

Kwasy beztlenowe (bez tlenu)

HCl	kwas chlorowodorowy (solny)
HBr	kwas bromowodorowy
HI	kwas jodowodorowy
HF	kwas fluorowodorowy
H₂S	kwas siarkowodorowy

Kwasy tlenowe (zawierają tlen)

HNO₃	kwas azotowy(V)
HNO₂	kwas azotowy(III)
H₂SO₄	kwas siarkowy(VI)
H₂SO₃	kwas siarkowy(IV)
H₃PO₄	kwas fosforowy(V)
H₂CO₃	kwas węglowy
HClO₄	kwas chlorowy(VII)
HClO	kwas chlorowy(I)
HMnO₄	kwas manganowy(VII)
H₂CrO₄	kwas chromowy(VI)

💡 Stopień utlenienia w nazwie

W kwasach tlenowych w nawiasie podajemy stopień utlenienia pierwiastka centralnego (rzymską cyfrą): HNO₃ → azot na +V → kwas azotowy(V); HNO₂ → azot na +III → azotowy(III).

💡 Kwasy wieloprotonowe dysocjują stopniowo

Kwasy z kilkoma atomami H oddają je etapami, każdy etap ma inną moc:
H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻ (I etap, mocny) potem HSO₄⁻ → H⁺ + SO₄²⁻ (II etap, słabszy)
Podobnie H₃PO₄ (3 etapy) i H₂CO₃ (2 etapy). Dlatego H₂SO₄ jest „mocny" tylko w pierwszym etapie.

3. Budowa i nazewnictwo zasad

Zasady (wodorotlenki) to związki metalu z grupą –OH. Nazwa: wodorotlenek + nazwa metalu (ze stopniem utlenienia, jeśli zmienny):

NaOH	wodorotlenek sodu
Ca(OH)₂	wodorotlenek wapnia
Fe(OH)₃	wodorotlenek żelaza(III)
Al(OH)₃	wodorotlenek glinu

💡 Rozpuszczalne vs nierozpuszczalne

Zasady to wodorotlenki rozpuszczalne w wodzie (NaOH, KOH, Ca(OH)₂, Ba(OH)₂). Wodorotlenki nierozpuszczalne (Fe(OH)₃, Cu(OH)₂) to nie „zasady" w sensie roztworu, ale nadal mają charakter zasadowy. Sprawdza się to w tabeli rozpuszczalności.

4. Otrzymywanie kwasów

Kwasy tlenowe — tlenek kwasowy + woda:

przykład:
SO₃ + H₂O → H₂SO₄

przykład:
CO₂ + H₂O → H₂CO₃

przykład:
N₂O₅ + H₂O → 2 HNO₃

Kwasy beztlenowe — niemetal + wodór, potem rozpuszczenie w wodzie:

przykład:
H₂ + Cl₂ → 2 HCl (potem HCl + woda → kwas solny)

Z soli — mocniejszy kwas wypiera słabszy/lotny:

przykład:
Na₂SiO₃ + 2 HCl → 2 NaCl + H₂SiO₃↓

przykład:
NaCl + H₂SO₄ → NaHSO₄ + HCl↑ (stężony, mocniejszy wypiera lotny)

💡 Zasada „mocniejszy wypiera słabszy"

Kwas mocniejszy (lub mniej lotny) wypiera z soli kwas słabszy (lub bardziej lotny). Dlatego H₂SO₄ wypiera HCl, a HCl wypiera H₂CO₃ (który rozkłada się na CO₂ i wodę).

5. Otrzymywanie zasad

Zasady rozpuszczalne (mocne):

Tlenek metalu aktywnego + woda:

przykład:
CaO + H₂O → Ca(OH)₂

przykład:
Na₂O + H₂O → 2 NaOH

Metal aktywny (1. lub 2. grupa) + woda → zasada + wodór:

przykład:
2 Na + 2 H₂O → 2 NaOH + H₂↑

przykład:
Ca + 2 H₂O → Ca(OH)₂ + H₂↑

Wodorotlenki nierozpuszczalne — tylko strąceniowo (sól + mocna zasada):

przykład:
CuSO₄ + 2 NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄

przykład:
FeCl₃ + 3 NaOH → Fe(OH)₃↓ + 3 NaCl

💡 Dwie drogi zależnie od rozpuszczalności

Zasady rozpuszczalne (NaOH, KOH, Ca(OH)₂) robi się z tlenku/metalu + woda. Wodorotlenki nierozpuszczalne (Cu(OH)₂, Fe(OH)₃) nie powstaną z wody — trzeba je strącić z roztworu soli działając mocną zasadą.

6. Właściwości fizyczne kwasów i zasad

• Przewodnictwo elektryczne — roztwory kwasów i zasad przewodzą prąd (są elektrolitami — zawierają jony).
• Żrący charakter — stężone kwasy i zasady są żrące (powodują oparzenia).
• Rozpuszczalność — większość kwasów dobrze rozpuszczalna; zasady: rozpuszczalne (NaOH, KOH) i nierozpuszczalne.

7. Właściwości chemiczne kwasów

Z metalami (aktywniejszymi od wodoru) → sól + wodór:

przykład:
Zn + 2 HCl → ZnCl₂ + H₂↑

⚠️ Uwaga: kwasy utleniające (HNO₃, stęż. H₂SO₄)

Reguła „kwas + metal → sól + wodór" działa dla kwasów nieutleniających (HCl, rozc. H₂SO₄). Stężony HNO₃ i stężony H₂SO₄ to kwasy utleniające — z metalami NIE wydzielają wodoru, lecz tlenki: NO₂ (stęż. HNO₃), NO (rozc. HNO₃) lub SO₂ (stęż. H₂SO₄). To częsta pułapka maturalna.

przykład:
Cu + 4 HNO₃(stęż.) → Cu(NO₃)₂ + 2 NO₂↑ + 2 H₂O
(miedź nie reaguje ze zwykłymi kwasami, ale reaguje ze stęż. HNO₃ — brak H₂!)

Z tlenkami metali → sól + woda:

przykład:
CuO + 2 HCl → CuCl₂ + H₂O

Z zasadami/wodorotlenkami (zobojętnianie) → sól + woda:

przykład:
HCl + NaOH → NaCl + H₂O

Z solami (jeśli powstaje osad, gaz lub słabszy kwas):

przykład:
H₂SO₄ + BaCl₂ → BaSO₄↓ + 2 HCl

Z węglanami i wodorowęglanami → sól + woda + CO₂:

przykład:
2 HCl + CaCO₃ → CaCl₂ + H₂O + CO₂↑

przykład:
HCl + NaHCO₃ → NaCl + H₂O + CO₂↑

8. Właściwości chemiczne zasad

Z kwasami (zobojętnianie) → sól + woda:

przykład:
2 NaOH + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2 H₂O

Z tlenkami kwasowymi → sól + woda:

przykład:
2 NaOH + CO₂ → Na₂CO₃ + H₂O

Reakcje strąceniowe — z solami metali tworzą nierozpuszczalne wodorotlenki (osad):

przykład:
CuSO₄ + 2 NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄
(niebieski osad Cu(OH)₂)

Reakcja strąceniowa — powstawanie nierozpuszczalnego osadu (np. AgCl↓)

9. Tlenki a kwasy i zasady

🔗 Ten temat ma osobny dział

Tu w kontekście kwasów i zasad. Pełny podział, otrzymywanie i właściwości tlenków znajdziesz w Szczegółowo omawiamy go w Dziale 14 — Sole i Tlenki.

Tlenki dzielą się na kwasowe (niemetali: CO₂, SO₃, N₂O₅ — z wodą dają kwasy), zasadowe (metali: Na₂O, CaO — dają zasady), amfoteryczne (Al₂O₃, ZnO) i obojętne (CO, NO, N₂O).

💡 Pełne omówienie tlenków → Dział 14

Szczegółowy podział tlenków, ich nazewnictwo, otrzymywanie, właściwości chemiczne i zastosowania znajdziesz w Dziale 14 (Sole i Tlenki), gdzie tlenki są omówione kompleksowo (sekcje 1–6).

10. Amfoteryczność

🔗 Ten temat ma osobny dział

Amfoteryczność tlenków i wodorotlenków rozwijamy też w Szczegółowo omawiamy go w Dziale 14 — Sole i Tlenki.

Amfoteryczność to zdolność reagowania zarówno z kwasami, jak i z zasadami. Mają ją niektóre tlenki i wodorotlenki.

Amfoteryczność wodorotlenków — Al(OH)₃ reaguje z kwasem i z zasadą

Wodorotlenki amfoteryczne: Al(OH)₃, Zn(OH)₂, Cr(OH)₃.

Z kwasem (zachowuje się jak zasada):

przykład:
Al(OH)₃ + 3 HCl → AlCl₃ + 3 H₂O

Z zasadą (zachowuje się jak kwas):

przykład:
Al(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄]
(tetrahydroksoglinian sodu)

🧠 Po ludzku

Amfoteryczny związek jest jak „dwulicowy" — wobec kwasu udaje zasadę, a wobec zasady udaje kwas. Dlatego Al(OH)₃ rozpuszcza się i w HCl, i w NaOH.

💡 Tlenki amfoteryczne → Dział 14

Tu skupiamy się na amfoterycznych wodorotlenkach (Al(OH)₃, Zn(OH)₂, Cr(OH)₃). Amfoteryczne tlenki (Al₂O₃, ZnO, Cr₂O₃) i ich reakcje są szczegółowo w Dziale 14.

11. Moc kwasów i zasad

🔗 Ten temat ma osobny dział

Moc kwasów/zasad w kontekście dysocjacji i pH omawiamy w Szczegółowo omawiamy go w Dziale 13 — pH i Hydroliza.

Mocne kwasy	Słabe kwasy
HCl, HBr, HI	HF, CH₃COOH
HNO₃, HClO₄	H₂CO₃, H₂S
H₂SO₄ (I etap)	H₃PO₄

Mocne zasady	Słabe zasady
NaOH, KOH	NH₃·H₂O (amoniak)
Ba(OH)₂, Ca(OH)₂	aminy (ogólnie)

💡 Od czego zależy moc?

Mocne kwasy/zasady dysocjują niemal całkowicie (oddają prawie wszystkie jony H⁺ lub OH⁻). Słabe — tylko częściowo (równowaga). Im większy stopień dysocjacji, tym mocniejszy elektrolit.

Systematyczne porównywanie mocy kwasów i zasad

Kryterium	Zasada porównania
Kwasy beztlenowe HX w grupie (F,Cl,Br,I)	Moc ROŚNIE w dół grupy (HF<HCl<HBr<HI) — mimo malejącej elektroujemności, decyduje słabnące i wydłużające się wiązanie H–X
Kwasy tlenowe tego samego pierwiastka, różne st. utl.	Moc ROŚNIE ze wzrostem liczby atomów O (HClO<HClO₂<HClO₃<HClO₄)
Kwasy tlenowe różnych pierwiastków tego samego okresu	Moc ROŚNIE z elektroujemnością atomu centralnego (H₂SiO₃<H₃PO₄<H₂SO₄<HClO₄)
Wodorotlenki metali w grupie 1./2.	Moc (zasadowość) ROŚNIE w dół grupy wraz z aktywnością metalu

Wpływ budowy związku na moc kwasu

Czynnik budowy	Efekt na moc kwasu
Elektroujemność atomu centralnego/podstawnika	Wyższa elektroujemność → silniej "odciąga" elektrony od wiązania O–H → łatwiej oddać H⁺ → mocniejszy kwas
Liczba atomów O bez wodoru (w kwasach tlenowych)	Więcej O → silniejsza stabilizacja (rezonans) powstałego anionu → mocniejszy kwas
Podstawniki elektronoakceptorowe w kwasach organicznych	Np. kwas trichlorooctowy CCl₃COOH jest znacznie mocniejszy niż CH₃COOH — atomy Cl "odciągają" elektrony, ułatwiając oderwanie H⁺
Długość łańcucha węglowodorowego (kwasy karboksylowe)	Dłuższy łańcuch (grupa elektronodonorowa) → NIECO słabszy kwas niż krótszy

Reakcje amfiprotowe

Związek amfiprotowy (np. HCO₃⁻, HSO₄⁻, H₂O, HS⁻) może zachowywać się JAK KWAS (oddając proton) LUB JAK ZASADA (przyjmując proton) — zależnie od partnera reakcji.

📝 Przykład — podwójna rola HCO₃⁻

Wobec silniejszego kwasu HCO₃⁻ zachowuje się jak ZASADA: HCO₃⁻ + H⁺ → H₂CO₃
Wobec silniejszej zasady HCO₃⁻ zachowuje się jak KWAS: HCO₃⁻ + OH⁻ → CO₃²⁻ + H₂O

💡 Autoprotoliza wody — woda jako klasyczny amfiprotolit

Woda jest najlepszym przykładem substancji amfiprotowej — w reakcji z samą sobą jedna cząsteczka oddaje proton (kwas), a druga go przyjmuje (zasada): H₂O + H₂O ⇌ H₃O⁺ + OH⁻. To zjawisko nazywamy autoprotolizą (autodysocjacją) wody — pełne omówienie iloczynu jonowego wody K_w i jego zależności od temperatury znajdziesz w Dziale 13 (rośnie z temperaturą, bo autoprotoliza jest endotermiczna).

12. Reakcje zobojętniania

Kwas + zasada → sól + woda. Trzy zapisy tej samej reakcji:

Cząsteczkowy:

przykład:
HCl + NaOH → NaCl + H₂O

Jonowy pełny (wszystkie jony):

przykład:
H⁺ + Cl⁻ + Na⁺ + OH⁻ → Na⁺ + Cl⁻ + H₂O

Jonowy skrócony (istota — bez jonów widzów):

przykład:
H⁺ + OH⁻ → H₂O

13. Reakcje strąceniowe

Gdy zmieszamy dwa roztwory soli/zasad, a jeden z produktów jest nierozpuszczalny, wytrąca się osad.

przykład:
AgNO₃ + NaCl → AgCl↓ + NaNO₃
(biały osad AgCl)

Zapis jonowy skrócony:

przykład:
Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓

💡 Tabela rozpuszczalności

Czy powstanie osad, sprawdzamy w tabeli rozpuszczalności. Zasada: rozpuszczalne są prawie wszystkie azotany(V), sole sodu, potasu i amonu. Nierozpuszczalne np. AgCl, BaSO₄, CaCO₃, większość wodorotlenków (poza 1. grupą i Ca/Ba).

14. Wskaźniki kwasowo-zasadowe

🔗 Ten temat ma osobny dział

Wskaźniki i ich zakresy pH rozwijamy w Szczegółowo omawiamy go w Dziale 13 — pH i Hydroliza.

Wskaźnik	Kwas	Zasada
fenoloftaleina	bezbarwna	malinowa
oranż metylowy	czerwony	żółty
błękit bromotymolowy	żółty	niebieski
papierek uniwersalny	czerwony	niebieski/granat

💡 Zakresy zmiany barwy → Dział 12

Dokładne zakresy pH zmiany barwy wskaźników i ich dobór do miareczkowania znajdziesz w Dziale 13 (pH i Hydroliza).

📋 Najczęściej sprawdzane zagadnienia

Zagadnienie	Częstość	Trudność
Nazewnictwo kwasów i zasad	⭐⭐⭐⭐⭐	Łatwy
Reakcje zobojętniania	⭐⭐⭐⭐	Łatwy–Średni
Reakcje strąceniowe (tablica rozpuszczalności)	⭐⭐⭐⭐	Średni
Amfoteryczność	⭐⭐⭐⭐	Średni
Otrzymywanie kwasów i zasad	⭐⭐⭐	Średni

⚠️ Pułapki egzaminatorów

Konkretne rzeczy, na których CKE najczęściej „łapie" w tym dziale. Sprawdź, czy nie wpadasz w żadną:

Amfoteryczność

Al(OH)₃ i ZnO reagują i z kwasami, i z zasadami. Trzeba umieć zapisać oba równania.

Kwas Lewisa ≠ kwas Brønsteda

Lewis: akceptor pary elektronowej (np. BF₃, który nie ma H!). Brønsted: donor protonu. Różne definicje.

Dysocjacja stopniowa

H₂SO₄, H₃PO₄ dysocjują etapami — każdy stopień ma osobne równanie i stałą.

Kwasy utleniające z metalami

Cu + HNO₃ nie daje H₂, lecz NO/NO₂. Nie każdy kwas z metalem daje wodór.

📊 Postęp Działu 12 — Kwasy i Zasady

Rozwiązane zadania: 0/00%

🧠 Teorie 💪 Moc 🔄 Amfoteryczność ⚗️ Reakcje 🧫 Wskaźniki 🎓 Mieszane

Każdy temat ma osobną rubrykę z zadaniami i własnym paskiem postępu. Rozwiąż zadanie samodzielnie, potem kliknij „Pokaż rozwiązanie".

🧠Teorie i definicje

Postęp tematu: 0/00%

📘 Zadanie 1 — Teorie kwasów i zasad✓ zrobione

Treść: W reakcji NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻ wskaż kwas i zasadę wg Brønsteda.

ROZWIĄZANIE

Brønsted: kwas oddaje H⁺, zasada przyjmuje H⁺

H₂O oddaje H⁺ → kwas

NH₃ przyjmuje H⁺ → zasada

NH₄⁺ to kwas sprzężony, OH⁻ to zasada sprzężona

✅ Odpowiedź:

H₂O — kwas (oddaje H⁺), NH₃ — zasada (przyjmuje H⁺)

🧪 Zadanie — Pary sprzężone (teoria Brønsteda)✓ zrobione

Treść: W reakcji NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻ wskaż kwasy, zasady i obie pary sprzężone kwas-zasada. Wyjaśnij rolę wody.

ROZWIĄZANIE

Amoniak NH₃ przyłącza proton → staje się NH₄⁺. NH₃ jest więc ZASADĄ (akceptor H⁺)

Woda H₂O oddaje proton → staje się OH⁻. H₂O jest tu KWASEM (donor H⁺)

Para sprzężona 1: NH₃ (zasada) / NH₄⁺ (kwas sprzężony) — różnią się o H⁺

Para sprzężona 2: H₂O (kwas) / OH⁻ (zasada sprzężona) — różnią się o H⁺

Woda jest tu kwasem, bo oddaje proton amoniakowi (wobec HCl byłaby zasadą — to dowód jej amfoteryczności)

✅ Odpowiedź:

Zasada NH₃ i jej kwas sprzężony NH₄⁺ (para 1); kwas H₂O i jego zasada sprzężona OH⁻ (para 2). Woda działa jako kwas (donor H⁺).

📘 Zadanie 2 — Teorie kwasów✓ zrobione

Treść: Według teorii Brønsteda wskaż kwas i zasadę oraz sprzężone pary w reakcji: NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻.

📋 Dane:

reakcja

NH₃+H₂O⇌NH₄⁺+OH⁻

kwas

zasada

sprzężony kwas do NH₃

🧪 Zadanie 4 — Amoniak wg teorii kwasów i zasad✓ zrobione

Treść: Rozstrzygnij, czy amoniak NH₃ jest zasadą według teorii Arrheniusa, oraz czy jest zasadą według teorii Brønsteda–Lowry'ego. Krótko uzasadnij.

wg Arrheniusa

wg Brønsteda

💪Moc kwasów, zasad i dysocjacja

Postęp tematu: 0/00%

Treść: Uszereguj wg rosnącej mocy: HF, HCl, HBr, HI. Uzasadnij.

ROZWIĄZANIE

W grupie 17 w dół: rośnie promień atomu → słabsze wiązanie H-X

Słabsze wiązanie → łatwiej oddaje H⁺ → mocniejszy kwas

HF < HCl < HBr < HI

✅ Odpowiedź:

HF < HCl < HBr < HI (im większy atom X, tym słabsze wiązanie H-X i mocniejszy kwas)

📘 Zadanie 1 — Moc kwasów✓ zrobione

Treść: Uszereguj kwasy według rosnącej mocy na podstawie Ka: HF (Ka=6,8×10⁻⁴), CH₃COOH (Ka=1,8×10⁻⁵), HCN (Ka=4,9×10⁻¹⁰).

📋 Dane:

HF	Ka=6,8×10⁻⁴
CH₃COOH	Ka=1,8×10⁻⁵
HCN	Ka=4,9×10⁻¹⁰

kolejność rosnąca mocy

📘 Zadanie 2 — Dysocjacja stopniowa kwasu fosforowego(V)✓ zrobione

Treść: Kwas fosforowy(V) jest elektrolitem średniej mocy dysocjującym trójstopniowo (K₁ = 6,9·10⁻³, K₂ = 6,1·10⁻⁸, K₃ = 4,8·10⁻¹³). Napisz równania trzech stopni dysocjacji oraz uszereguj wszystkie jony obecne w roztworze według malejącego stężenia.

anion I stopnia

anion III stopnia

jon o największym stężeniu

📘 Zadanie 3 — Kwasy nietlenowe vs tlenowe✓ zrobione

Treść: Wyjaśnij, dlaczego HClO₄ jest mocniejszym kwasem niż HClO, mimo że oba zawierają chlor i tlen.

📋 Dane:

HClO₄	Cl na +7, 4 atomy O
HClO	Cl na +1, 1 atom O

Zaznacz po sformułowaniu odpowiedzi

📘 Zadanie 4 — Stała Kb✓ zrobione

Treść: Zasada B o stężeniu 0,10 mol/dm³ ma stopień dysocjacji 1,0%. Oblicz Kb.

📋 Dane:

C	0,10 mol/dm³
α	1,0%=0,01

🧪 Zadanie 5 — Szeregowanie kwasów według mocy✓ zrobione

Treść: Na podstawie stałych dysocjacji uszereguj kwasy według malejącej mocy: HF (Kₐ = 6,8·10⁻⁴), HClO₂ (Kₐ = 1,1·10⁻²), HCN (Kₐ = 6,2·10⁻¹⁰), HClO (Kₐ = 3,0·10⁻⁸).

od najmocniejszego

🧪 Zadanie 6 — Odróżnienie chloranu(VII) od chloranu(I)✓ zrobione

Treść: Jak odróżnić wodny roztwór chloranu(VII) potasu (KClO₄) od roztworu chloranu(I) potasu (KClO)? Podaj odczyn każdego roztworu i wskaż przyczynę różnicy.

KClO₄ — odczyn

KClO — odczyn

🔄Amfoteryczność

Postęp tematu: 0/00%

Treść: Pokaż, że Al(OH)₃ jest amfoteryczny — napisz dwie reakcje.

ROZWIĄZANIE

Z kwasem (jako zasada): Al(OH)₃ + 3HCl → AlCl₃ + 3H₂O

Z zasadą (jako kwas): Al(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄]

✅ Odpowiedź:

Al(OH)₃ reaguje i z kwasem (Al(OH)₃+3HCl→AlCl₃+3H₂O) i z zasadą (Al(OH)₃+NaOH→Na[Al(OH)₄]) — amfoteryczny

📘 Zadanie 1 — Amfoteryczność✓ zrobione

Treść: Wodorotlenek glinu Al(OH)₃ reaguje zarówno z kwasem, jak i zasadą. Napisz, jaki produkt powstaje z: a) HCl, b) NaOH.

📋 Dane:

Al(OH)₃

amfoteryczny

produkt z HCl

produkt z NaOH

📘 Zadanie 2 — Amfoteryczny wodorotlenek wobec kwasu✓ zrobione

Treść: W probówce umieszczono 0,1 mola wodorotlenku glinu, a następnie dodano 300 cm³ roztworu kwasu solnego o stężeniu 1 mol·dm⁻³. Opisz obserwacje, podaj odczyn po reakcji oraz napisz równanie reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej skróconej.

n(HCl) [mol]

odczyn po reakcji

co obserwujemy

⚗️Reakcje, zobojętnianie i miareczkowanie

Postęp tematu: 0/00%

📘 Zadanie 1 — Reakcja zobojętniania✓ zrobione

Treść: Ile cm³ roztworu NaOH 0,50 mol/dm³ potrzeba do zobojętnienia 100 cm³ roztworu H₂SO₄ 0,20 mol/dm³?

📋 Dane:

C(NaOH)	0,50 mol/dm³
V(H₂SO₄)	100 cm³
C(H₂SO₄)	0,20 mol/dm³

objętość NaOH [cm³]

📘 Zadanie 2 — Reakcja soli z kwasem✓ zrobione

Treść: Napisz, czy zajdzie reakcja i jaki gaz się wydzieli: Na₂CO₃ + 2HCl → ?

📋 Dane:

reagenty

Na₂CO₃+HCl

wydzielający się gaz

czy zachodzi?

📘 Zadanie 3 — Wodorosole✓ zrobione

Treść: Podaj stopień utlenienia siarki i nazwij sól: NaHSO₄. Czy roztwór tej soli jest kwasowy, obojętny czy zasadowy?

📋 Dane:

sól

NaHSO₄

S w NaHSO₄

odczyn roztworu

📘 Zadanie 4 — Miareczkowanie✓ zrobione

Treść: Na zmiareczkowanie 20,0 cm³ roztworu HCl zużyto 25,0 cm³ NaOH o stężeniu 0,10 mol/dm³. Oblicz stężenie HCl.

📋 Dane:

V(HCl)	20,0 cm³
V(NaOH)	25,0 cm³
C(NaOH)	0,10 mol/dm³

C(HCl) [mol/dm³]

📘 Zadanie 5 — Reakcja tlenku zasadowego z kwasem — stężenie procentowe soli✓ zrobione

Treść: Ile gramów tlenku magnezu przereaguje z 400 cm³ kwasu azotowego(V) o stężeniu 4,0 mol·dm⁻³? Oblicz stężenie procentowe otrzymanej soli, jeśli gęstość roztworu HNO₃ wynosi 1,12 g·cm⁻³ (M(MgO) = 40,3; M(Mg(NO₃)₂) = 148,3 g·mol⁻¹).

n(HNO₃) [mol]

masa MgO [g]

Cp soli [%]

🧫Wskaźniki, odczyn i bufory

Postęp tematu: 0/00%

📘 Zadanie 1 — Bufor✓ zrobione

Treść: Wyjaśnij, dlaczego mieszanina CH₃COOH i CH₃COONa (bufor octanowy) opiera się zmianom pH po dodaniu małej ilości mocnego kwasu.

📋 Dane:

bufor

CH₃COOH + CH₃COONa

Zaznacz po sformułowaniu odpowiedzi

🧪 Zadanie 1 — Odczyn i hydroliza trzech soli (papierek)✓ zrobione

Treść: W trzech probówkach znajdują się wodne roztwory: węglanu sodu, chlorku glinu i azotanu(V) sodu. Zbadano odczyn każdego papierkiem uniwersalnym (barwy na schemacie). Przyporządkuj wzory soli do probówek, podaj odczyn i napisz równania hydrolizy w formie jonowej skróconej (lub zaznacz brak hydrolizy).

probówka 1

probówka 2

probówka 3

równanie hydrolizy 1

równanie hydrolizy 2

🧪 Zadanie 2 — Odróżnienie soli papierkiem wskaźnikowym✓ zrobione

Treść: Jak za pomocą uniwersalnego papierka wskaźnikowego odróżnić wodny roztwór chlorku glinu od roztworu chlorku potasu? Podaj odczyn każdego roztworu.

AlCl₃ — odczyn

KCl — odczyn

🧪 Zadanie 3 — Woda amoniakalna i fenoloftaleina✓ zrobione

Treść: Do wody amoniakalnej dodano kilka kropli fenoloftaleiny. Podaj barwę roztworu oraz jego odczyn.

barwa

odczyn

🎓Zadania złożone / mieszane

Postęp tematu: 0/00%

Treść: Dla H₂SO₄: a) czy mocny czy słaby? b) napisz dysocjację, c) co to kwas sprzężony do HSO₄⁻?

✏️ Każdy podpunkt = osobny punkt:

ROZWIĄZANIE

Mocny kwas (dysocjuje całkowicie w pierwszym stopniu)

H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻ → 2H⁺ + SO₄²⁻

HSO₄⁻ + H⁺ → H₂SO₄, więc kwas sprzężony do HSO₄⁻ to H₂SO₄

✅ Odpowiedź:

a) mocny b) H₂SO₄→2H⁺+SO₄²⁻ c) H₂SO₄

🧠 Quiz

Pytanie 10/0